Αυτή των Καρδιναλίων που είναι πιο κοντά στην πολιτική του Πάπα Φραγκίσκου που εκπροσωπεί το 44,4 % των Καρδιναλίων που ψηφίζουν, η ομάδα των μετριοπαθών με σχεδόν 37 % (κοντά στον πάπα Φραγκίσκο, αλλά με λιγότερο ανεκτική στάση σε ορισμένα κοινωνικά θέματα) και τέλος οι συντηρητικοί με το 18,8 % που είναι και οι πιο παραδοσιακοί.
Σε ανάλυσή του πάντως, ο Guardian, αναρωτιέται πόσο εύκολο ή δύσκολο θα είναι για τους Καρδινάλιους που θα συγκεντρωθούν στην Καπέλα Σιστίνα να μην «χάνονται» στις τοιχογραφίες του Μιχαήλ Άγγελου, καθώς θα προσεύχονται και θα συζητούν για τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει ο νέος Πάπας.
Εξάλλου, στο λαμπρό μυθιστόρημα «Conclave» του Ρόμπερτ Χάρις το μόνο «ελάττωμα» είναι ότι, κατά τη συνεδρίαση, κανένας από τους ιεράρχες δεν φάνηκε να επηρεάζεται από την οροφή που ζωγράφισε ο Μιχαήλ Άγγελος με σκηνές από τη Γένεση μεταξύ 1508 και 1512 ή την Τελευταία Κρίση.
Ακόμη, στην κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, όταν μια βόμβα εξερράγη κοντά σε ένα παράθυρο, το Κονκλάβιο συνεχίζει κανονικά χωρίς καν να σταματήσει για να επιτρέψει στους συντηρητές να εισέλθουν και να εκτιμήσουν το μέγεθος της ζημιάς.
Αν όμως τις επόμενες ημέρες οι καρδινάλιοι κοιτάξουν προς τα πάνω στους ζωγραφισμένους ουρανούς ή λοξά τις φωτιές της κόλασης πίσω από το βωμό, πώς θα μπορούσαν τα δύο αυτά αριστουργήματα του Μιχαήλ Άγγελου να επηρεάσουν την πανίσχυρη επιλογή τους;
Ο Guardian εξηγεί:
Τα μηνύματα που σχετίζονται με τις παπικές εκλογές
Η Σιστίνα περιέχει μηνύματα και ιστορικά στοιχεία που σχετίζονται με τις παπικές εκλογές της Αναγέννησης και τα οποία αποδόθηκαν με σχετική «ελαφρότητα» στην ταινία. Οι εκλογές το 1503 που ανέθεσαν στον Giuliano della Rovere τον παπισμό και του επέτρεψαν ως Πάπα Ιούλιο Β’ να αναθέσει το ανώτατο όριο του Μιχαήλ Άγγελου ήταν μια τεταμένη φατριακή πάλη σε ένα Κολλέγιο που ο γιος του προηγούμενου Πάπα, Cesare Borgia, είχε κάτω από τον αντίχειρά του.
Κατά τύχη, ο Cesare αρρώστησε, γεγονός που επέτρεψε στον εχθρό του Julius να πάρει την εξουσία και να καταστρέψει τους Borgias. Και η επιθυμία του Ιούλιου να ωραιοποιήσει το παρεκκλήσι με την τέχνη του Μιχαήλ Άγγελου ήταν από μόνη της δυναστική – η Σιστίνα διαμορφώθηκε από τον θείο του Ιούλιου, τον Πάπα Σίστο Δ’.
Ενώ ο παπισμός της Αναγέννησης που δημιούργησε το παρεκκλήσι ήταν αιματηρός και αδίστακτος, ο Μιχαήλ Άγγελος ήταν αυτός που έπρεπε να κοιτάξει ψηλά. Τα πάντα σχετικά με τις τοιχογραφίες του μαρτυρούν ένα προσωπικό παράδειγμα θάρρους, ακεραιότητας και χριστιανικής πίστης που θα πρέπει να βοηθήσει τους εκλέκτορες να σκεφτούν τις αρετές ενός ιδανικού Πάπα.
Οι εικόνες του δείχνουν επίσης την ανάγκη της εκκλησίας για μεταρρυθμίσεις. Μια πουριτανική αντίδραση οδήγησε στο να γεμίσουν τα ανδρικά γυμνά με κουρτίνες αμέσως μετά το θάνατο του Μιχαήλ Άγγελου. Στην πραγματικότητα όμως, ακόμη και με μερικές από τις κουρτίνες ακόμα στη θέση τους, όποιος καρδινάλιος κοιτάξει γύρω του θα δει τόσα πολλά γυμνά που είναι αδύνατο να ξεφύγει από την πρόκληση του Μιχαήλ Άγγελου στη χριστιανική εξίσωση αμαρτίας και σεξουαλικότητας.
Αυτός ο ευσεβής, αλλά ανεξάρτητος στοχαστής αμφισβητεί τη σημερινή εκκλησία με ένα θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί πραγματικά να είναι ηθική και πιστή χωρίς να υιοθετεί μια πιο ειλικρινή στάση απέναντι στο ανθρώπινο σώμα και τις επιθυμίες του;
1. Ο Θεός δημιουργεί τον ήλιο, το φεγγάρι και τη Γη
Οι θεολόγοι του Πάπα Ιούλιου Β’ πρότειναν ένα περίπλοκο σχέδιο για την οροφή της Σιστίνα, αλλά ο Μιχαήλ Άγγελος το απέρριψε και κατέληξε στο δικό του σχέδιο στο οποίο η δημιουργικότητα του Θεού αντικατοπτρίζει τη δημιουργικότητα του ίδιου του καλλιτέχνη. Ο Θεός δεν είναι μόνο ανθρώπινος, αλλά σαρκικός στο οικείο όραμα του Μιχαήλ Άγγελου.
Καθώς στροβιλίζεται στο διάστημα, δημιουργώντας τον ήλιο και το φεγγάρι, έχουμε μια τεράστια θέα στους γλουτούς του μέσα από στενό μωβ ύφασμα. Στη Ρώμη της Υψηλής Αναγέννησης, μια τέτοια ελεύθερη σκέψη έγινε αποδεκτή – ο Μιχαήλ Άγγελος μπέρδεψε ελεύθερα τον Χριστιανισμό και την παγανιστική φιλοσοφία. Ίσως ένα μάθημα για τους καρδινάλιους να χαλαρώσουν στη δογματική παιδαγωγία.
2. Λιβυκή Σίβυλλα: Η τοιχογραφία της Ρωμαίας προφήτισσας
Ο Μιχαήλ Άγγελος απεικονίζει μια σειρά από προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης και ειδωλολάτρες Ρωμαίες προφήτισσες – αυτή είναι η Λιβύη Σίβυλλα – που είναι μάρτυρες και πλαισιώνουν τις σκηνές του από τη Γένεση.
Ενώ συμβατικά εξηγούνται ως «πρόδρομοι» του Χριστιανισμού, η τέχνη του Μιχαήλ Άγγελου μπορεί να αντανακλά την πιο ριζοσπαστική διδασκαλία του Ιταλού φιλοσόφου, Τζοβάνι Πίκο ντέλα Μιράντολα, και άλλων στοχαστών που τον καθοδηγούσαν ως έφηβο στη Φλωρεντία.
Ο Πίκο ισχυρίστηκε ότι οι παγανιστικές, εβραϊκές και ισλαμικές ιδέες, συμπεριλαμβανομένης της καβαλιστικής μαγείας, είναι συμβατές με τον Χριστιανισμό. Εάν οι καρδινάλιοι κοιτάξουν ψηλά, μπορεί και να ασπαστούν τον θρησκευτικό σχετικισμό.
3. Η πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική «trompe l’oeil»
Ο Μιχαήλ Άγγελος έθεσε τις βιβλικές σκηνές του μέσα σε πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική trompe l’oeil (σ.σ. καλλιτεχνικός όρος για την εξαιρετικά ρεαλιστική οπτική ψευδαίσθηση του τρισδιάστατου χώρου και των αντικειμένων), μπερδεύοντας το κοινό σχετικά με το πού τελειώνει ο γοτθικός θόλος και πού αρχίζει η τέχνη του: Είναι αυτό ένα πραγματικό βάθρο ή απλώς ζωγραφική; Το κρανίο κριαριού είναι επίπεδο ή συμπαγές;
Εσωτερικές και αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες της Καπέλα Σιστίνα
AP Photo/Alessandra Tarantino, File
Ένας… βαριεστημένος καρδινάλιος που θα κοιτάξει νωχελικά αυτές τις «παιχνιδιάρικες» ιδιορρυθμίες, καλό είναι να θυμάται ότι οι εικόνες είναι συχνά απατηλές, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο εν μέσω της πολυπλοκότητας της κληρικής πολιτικής.
4. Ο Άγιος Βαρθολομαίος στον τοίχο του βωμού
Ο Μιχαήλ Άγγελος απεικόνισε τον εαυτό του ως Άγιο Βαρθολομαίο στον τοίχο του βωμού της Καπέλα Σιξτίνα. Οποιοσδήποτε καρδινάλιος βασανίζεται από τη φιλοδοξία να «κερδίσει» αυτές τις εκλογές θα πρέπει να αντανακλά την εκπληκτική αυτοπροσωπογραφία του Μικελάντζελο στην Τελευταία Κρίση.
Απεικονίζει τον εαυτό του σαν μια σακούλα με δέρμα, ξεφλουδισμένο, το γενειοφόρο πρόσωπό του μια άδεια, παραμορφωμένη μάσκα. Ήταν τόσο διάσημος όσο ο Πάπας όταν το ζωγράφισε, ωστόσο απεικονίζεται στο απόγειο της καριέρας του ως ένα απλό κέλυφος, κάτι που αποτελεί ένα μάθημα ταπεινότητας.
5. Η τοιχογραφία της Τελευταίας Κρίσης
Ο Μιχαήλ Άγγελος έσπασε με τη σύμβαση στην οποία οι ευλογημένοι και καταραμένοι στην Τελευταία Κρίση στέκονται εκατέρωθεν τέτοιων σκηνών, και το ξανασκέφτηκε έξοχα ως μια κατακόρυφη σύνθεση στην οποία εκείνοι που περιμένουν τη σωτηρία και την καταδίκη εκφράζονται ανερχόμενοι προς τον παράδεισο ή πέφτουν στην κόλαση.
«Για να καθίσετε στο Κονκλάβιο και να το δείτε αυτό πρέπει να σας γεμίσει με τη λαχτάρα να φθάσετε στη στιγμή, να πάτε ψηλά και να μην παρασυρθείτε από βασικούς υπολογισμούς ή διαφθορά», επισημαίνει ο Guardian.
6. Ο Μίνωας, κριτής του κάτω κόσμου
Εμπνευσμένος από τον Δάντη, ο Μιχαήλ Άγγελος ζωγράφισε τον Μίνωα με τα αυτιά, τον κριτή του κάτω κόσμου – πόσες φορές ένα φίδι κουλουριάζεται γύρω του δείχνει σε ποιον κύκλο της κόλασης είναι καταδικασμένη η καταραμένη ψυχή.
Λέγεται ότι ο Μιχαήλ Άγγελος έδωσε στον Μίνωα το πρόσωπο ενός κληρικού που τον κατηγόρησε ότι με τα γυμνά του μετέτρεψε τη Σιστίνα σε «λουτρό».
Αυτή ήταν η καυστική απάντησή του και το μήνυμα ήταν: πώς μπορεί ο καθολικισμός να αρνηθεί την πλήρη σεξουαλική δικαιοσύνη, όταν ο μεγαλύτερος καλλιτέχνης του είναι ένα τόσο ηρωικό παράδειγμα χριστιανού άνδρα;
