«Πώς γίνεται να είπε γιαγιά πρώτα ο μικρός;», αναρωτιέται η μαμά του, όσο ετοιμάζεται να ξεκινήσει μια πολύ σημαντική παρουσίαση στη δουλειά.
Είναι απλό.
Οι παππούδες και οι γιαγιάδες εμφανίζονται όταν οι μέρες ξεκινούν νωρίς, όταν οι ατζέντες των γονέων είναι ασφυκτικά γεμάτες ραντεβού και υποχρεώσεις επαγγελματικές.
Είναι εκεί να παίξουν με τα κουκλάκια, να πιάσουν τα αυτοκινητάκια πίσω από τον καναπέ, να φτιάξουν ανθρωπάκια με ζυμαράκι, να πουν ιστορίες, να μιμηθούμν τη φωνή από το παπάκι να πάνε πιο ψηλά την κούνια, μέχρι το δέντρο, να φτιάξουν μακαρόνια με κιμά και μπισκότα.
Να γίνουν το δυνατό δίχτυ που στηρίζει την οικογένεια.
Γιατί οι παππούδες και οι γιαγιάδες δεν είναι μόνο babysitter, όταν η δουλειά απαιτεί παρουσία, ούτε απλώς οι αφηγητές των οικογενειακών ιστοριών.
Γίνονται, συχνά χωρίς δημόσια αναγνώριση, κρίκος οικονομικής και συναισθηματικής υποστήριξης που επιτρέπει σε πολλές οικογένειες να λειτουργούν.
Η συμβολή τους εκδηλώνεται με άπειρες μικρές πράξεις: από την παραλαβή των παιδιών από το σχολείο και τη συνοδεία τους στα «απογευματινά», μέχρι τη φροντίδα σε μέρες ασθένειας και τη βοήθεια σε πρακτικά ζητήματα της καθημερινότητας, όπως μια συμβουλή, μια γνώμη, ένα χατίρι, συχνά κρυφά από τους γονείς.
Αυτές οι πράξεις, εκτός από τη συναισθηματική τους αξία, έχουν και υλική. Αφού απελευθερώνουν χρόνο και οικονομικούς πόρους για γονείς που δουλεύουν, μειώνουν την ανάγκη για εξωτερική φροντίδα και επιτρέπουν σε πολλές οικογένειες να διατηρήσουν σταθερό εισόδημα και επαγγελματική καθημερινότητα.
Ποια είναι η προσφορά τους, σε αριθμούς;
Αν μετρήσουμε τη συνεισφορά τους, οι εκτιμήσεις δείχνουν πως το «δωρεάν» έργο που παρέχουν οι ηλικιωμένοι φροντιστές αντιστοιχεί σε σημαντικά ποσά που διαφορετικά θα δαπανώνταν σε υπηρεσίες φύλαξης και κοινωνικής φροντίδας.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει οικογενειακές λύσεις που επιτρέπουν τη διπλή απασχόληση, την επιχειρηματική σταθερότητα και την κοινωνική ευελιξία.
Ωστόσο η ανάγνωση αυτής της συνεισφοράς ως δεδομένης είναι άδικη: πολλοί παππούδες επιβαρύνουν την υγεία τους, αναβάλλουν δικές τους ανάγκες ή στερούνται μια ήρεμη και χωρίς υποχρεώσεις καθημερινότητα, για να στηρίξουν τα εγγόνια και τα παιδιά τους.
Γιατί άλλο, έρχομαι να δω τα εγγόνια μου, να παίξω και να τα απολαύσω και άλλο «χτυπάω κάρτα» καθημερινά με ωράριο, για να πάνε τα «παιδιά» στη δουλειά.
Τα εγγόνια κερδίζουν… αγάπη, ρίζες και συνέχεια. Οι νέοι γονείς κερδίζουν απαλλαγή από το καθημερινό άγχος. Οι ηλικιωμένοι συχνά βρίσκουν νόημα και σύνδεση, μια ενεργή θέση στην οικογένεια που τους κρατάει κοινωνικά ενεργούς. Αλλά είναι ισομερές το κέρδος;
Αυτή «συναλλαγή» ενισχύει κοινωνικούς δεσμούς και οικογενειακή συνοχή, αλλά δεν διαλύει την ανάγκη για φροντίδα και προστασία των ίδιων των φροντιστών.
Η αίσθηση της επιτακτικότητας της εμπλοκής στο καθημερινό μεγάλωμα των μικρών, συχνά επιβαρύνει τη σωματική υγεία με κόπωση, ψυχολογική πίεση και μειώνει το δικαίωμα των ηλικιωμένων σε ανάπαυση και προσωπική ζωή.
Η κοινωνία κερδίζει βραχυπρόθεσμα από την προσφορά τους, αλλά κινδυνεύει να χάσει τους ίδιους τους φροντιστές, που δεν έχουν μόνο αυτόν τον ρόλο, αλλά και άλλους.Χρειάζεται να αλλάξει η κοινωνική συμπεριφορά, συνολικά.
Να αναθεωρηθεί το ελληνικό μοντέλο του «μεγάλωσα με τη γιαγιά μου», ενώ υπάρχουν γονείς, λειτουργικοί.
Εκείνοι καλούνται να ζήσουν το δικό τους θαύμα της γονεϊκότητας, με βοήθεια, μεν, αλλά όχι με δεδομένη την θυσία των παππούδων σε καθημερινή βάση.
Οι παππούδες και οι γιαγιάδες είναι πολύ περισσότερα από «εφεδρικοί φύλακες». Είναι αγγελιαφόροι μνήμης και οικογενειακών παραδόσεων, πηγή που αναβλύζει συναίσθημα, ασφάλεια και αποδοχή.
Είναι εδώ για λίγο ακόμα και πρέπει να διαφυλάξουμε και να τιμήσουμε τον χρόνο μαζί τους και όχι να εξαντλούνται υποκαθιστώντας τους γονείς ή τους φορείς πρόνοιας(σχολείο, παιδικοί σταθμοί) που πρέπει να αναλάβουν το μερίδιο της διάπλασης των παιδιών, που τους αναλογεί.
