Ο φωτορεπόρτερ του Associated Press Εφραίμ Λουκάτσκι, που φωτογραφίζει το Τσερνόμπιλ εδώ και 40 χρόνια, αφηγείται την ιστορία από την πλευρά εκείνων που έσπευσαν με κάμερες και φιλμ στο σημείο του ατυχήματος, λίγες ώρες μετά την έκρηξη της 26ης Απριλίου 1986.
Όπως εξιστορεί ο ίδιος, πέρασαν δύο ολόκληρες μέρες μέχρι τα αυστηρά ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης της Σοβιετικής Ένωσης να αναγνωρίσουν ότι είχε συμβεί κάτι – και η ανακρίβεια των αναφορών ήταν εξίσου κακή με την παντελή απουσία ειδήσεων. Το πρακτορείο ειδήσεων TASS το χαρακτήρισε «ατυχές περιστατικό» και είπε ότι δεν υπήρχε λόγος ανησυχίας. Κανείς δεν ακύρωσε την παρέλαση της Πρωτομαγιάς στο Κίεβο, με χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους, κάτω από αόρατα σύννεφα θανατηφόρας ακτινοβολίας.
Οι τρεις πρώτοι φωτογράφοι
Οι σοβιετικές αρχές αποκάλυψαν τελικά τι είχε πραγματικά συμβεί και επέτρεψαν σε λίγους φωτογράφους να καλύψουν τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα και τις απεγνωσμένες προσπάθειες καθαρισμού. Αρχικά, επιτράπηκε η είσοδος μόνο σε τρεις φωτογράφους του TASS: τον Βολοντίμιρ Ρέπικ, τον Ιγκόρ Κόστιν και τον Βαλέρι Ζουφάροφ. Ο Ρέπικ και ο Ζουφάροφ πέθαναν αργότερα από ασθένειες που σχετίζονταν με τη ραδιενέργεια, ενώ ο Κόστιν υπέφερε από τις επιπτώσεις για δεκαετίες, πριν σκοτωθεί σε τροχαίο ατύχημα το 2015.
Οι φωτογράφοι Ιγκόρ Κόστιν (αριστερά) και Βολοντίμιρ Ρέπικ που φωτογράφισαν πρώτοι τον αντιδραστήρα 4 του Τσερνόμπιλ μετά το ατύχημα
SHONE/Gamma-Rapho via Getty Images
Στους φωτογράφους δεν επιτράπηκε να εμφανίσουν τα φιλμ που είχαν τραβήξει. Αντ’ αυτού, τα ρολά στάλθηκαν στη Μόσχα, όπου οι φωτογραφίες επεξεργάστηκαν και έγιναν συζητήσεις σε ανώτατο επίπεδο για το ποιες θα μπορούσαν να δημοσιοποιηθούν.
Ο Κόστιν βρισκόταν μαζί με μια ομάδα «εκκαθαριστών», στρατιωτών που είχαν επιστρατευτεί για να αντιμετωπίσουν την καταστροφή. Ανέβηκε στην οροφή του κτιρίου δίπλα στον αντιδραστήρα 4 που είχε εκραγεί και είχε στη διάθεσή του 20 δευτερόλεπτα (τόσο εκτιμούσαν ότι ήταν το όριο ασφαλείας) για να τραβήξει όσα περισσότερα καρέ μπορούσε.
Ο Ρέπικ πέταξε με ελικόπτερο πάνω από τον αντιδραστήρα και, όπως είπε στον Λουκάτσκι λίγες εβδομάδες πριν πεθάνει, «αν αυτή η έκρηξη είχε συμβεί τώρα και μου είχαν πει να πάω στο Τσερνόμπιλ, δεν θα είχα πάει ποτέ».
Μέσα στη «σαρκοφάγο»
Ο ίδιος ο Λουκάτσκι πήγε για πρώτη φορά λίγους μήνες αργότερα ως ανταποκριτής για το περιοδικό Ogonyok και κάλυψε τις εργασίες για την κατασκευή της πρώτης προστατευτικής «σαρκοφάγου» πάνω από τον αντιδραστήρα. Το 2000, όταν προσελήφθη από το Associated Press, μπήκε μαζί με έναν οδηγό μέσα στη «σαρκοφάγο», αφού φόρεσε δύο στρώσεις παχιά λευκά βαμβακερά ρούχα, λαστιχένιες μπότες, ένα ειδικό καπέλο και ένα κράνος, επενδυμένα μπουφάν, γάντια και μάσκα προσώπου.
Ο Εφραίμ Λουκάτσκι έξω από τη «σαρκοφάγο» που καλύπτει τον αντιδραστήρα 4 του Τσερνόμπιλ, το 1996
AP Photo
Ακολουθεί ένα απόσπασμα από την αφήγησή του: «Προσπαθήσαμε να μην πάρουμε βαθιές ανάσες καθώς προχωρούσαμε μέσα από σκοτεινά, γεμάτα συντρίμμια περάσματα. (…) Σκύψαμε τα κεφάλια μας για να περάσουμε από το σκοτεινό, στενό λαβύρινθο που οδηγούσε στο κέντρο της σαρκοφάγου. Οι τοίχοι ήταν καλυμμένοι με πλάκες μολύβδου που προορίζονταν να μειώσουν τα επίπεδα ακτινοβολίας. Υπήρχαν σωροί από σκόνη μολύβδου και βορίου που είχαν ρίξει ελικόπτερα για να καταστείλουν την πυρηνική αντίδραση. Ο μετρητής Γκάιγκερ που είχα κατέγραψε περίπου 80.000 μικρορέντγκεν την ώρα· η φυσιολογική ακτινοβολία υποβάθρου είναι περίπου 23 μικρορέντγκεν την ώρα. Ήταν ώρα να φύγουμε».
Ο Εφραίμ Λουκάτσκι σήμερα, στα 70 του χρόνια, καλύπτει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Στη συνέχεια δείτε 10 εμβληματικές φωτογραφίες από τις πρώτες μέρες της καταστροφής και τις δεκαετίες που ακολούθησαν.
