Σχέδιο 14 σημείων από το Ιράν για τερματισμό του πολέμου σε 30 ημέρες – Επιφυλακτική η στάση Τραμπ

Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται επιφυλακτικός, λέγοντας ότι θα μελετήσει «σύντομα σχέδιο που μόλις μας έστειλε το Ιράν, αλλά δεν μπορώ να φανταστώ πως θα ήταν αποδεκτό, διότι [οι Ιρανοί] δεν έχουν πληρώσει επαρκές τίμημα για όσα έχουν κάνει στην ανθρωπότητα, και στον κόσμο, τα τελευταία 47 χρόνια».

Σημειώνεται ότι η πρόταση της Τεχεράνης έρχεται ως απάντηση σε σχέδιο εννέα σημείων που υποστηρίχθηκε από την Ουάσιγκτον και επικεντρωνόταν κυρίως σε εκεχειρία δύο μηνών. Το Ιράν, ωστόσο, δεν θέλει να περιοριστεί σε μια προσωρινή παράταση της κατάπαυσης του πυρός, αλλά επιδιώκει συνολική συμφωνία που θα κλείσει όλα τα ανοιχτά μέτωπα μέσα σε έναν μήνα.

Τι περιλαμβάνει η πρόταση των 14 σημείων

Σύμφωνα με το Al Jazeera, το ιρανικό σχέδιο περιλαμβάνει τρεις βασικές φάσεις και βασικός του στόχος είναι η επίλυση όλων των εκκρεμοτήτων και η λήξη του πολέμου μέσα σε τριάντα μέρες.

Η πρώτη φάση επικεντρώνεται στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Προβλέπει το σταδιακό άνοιγμα των στενών και την άρση της αμερικανικής πολιορκίας στα ιρανικά λιμάνια, με την Τεχεράνη να αναλαμβάνει την αντιμετώπιση των ναρκών στη θάλασσα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόβλεψη για έναν «νέο μηχανισμό» στα Στενά του Ορμούζ, μέσω του οποίου το Ιράν εμφανίζεται να επιδιώκει ρόλο στον έλεγχο ή στη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.

Η δεύτερη φάση αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με την πρόταση, μετά τη λήξη της σχετικής προθεσμίας, το Ιράν θα επιστρέψει στον εμπλουτισμό ουρανίου στο 3,6%, στη βάση της «αρχής της μηδενικής αποθήκευσης». Παράλληλα, η Τεχεράνη απορρίπτει την αποσυναρμολόγηση της πυρηνικής της υποδομής ή την καταστροφή των εγκαταστάσεών της.

Η τρίτη φάση προβλέπει την έναρξη στρατηγικού διαλόγου με τους αραβικές χώρες και τη δημιουργία ενός συστήματος ασφάλειας που θα περιλαμβάνει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Η πρόταση συνδέει έτσι την αποκλιμάκωση όχι μόνο με μια προσωρινή εκεχειρία, αλλά με ένα ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο ασφάλειας.

Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκεται η απαίτηση της Τεχεράνης για σαφείς εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξουν νέες επιθέσεις κατά του Ιράν. Η πρόταση προβλέπει δέσμευση μη επιθετικότητας, στην οποία περιλαμβάνεται και το Ισραήλ, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξει επιστροφή στις εχθροπραξίες.

Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης την αποχή των ΗΠΑ και του Ισραήλ από επιθέσεις κατά του Ιράν και των συμμάχων του, με αντάλλαγμα την αποχή της Τεχεράνης από την πραγματοποίηση επιθέσεων. Παράλληλα, ζητείται ο τερματισμός όλων των εχθροπραξιών στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με τον Λίβανο.

Η Τεχεράνη ζητά ακόμη την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή γύρω από το Ιράν, την άρση των κυρώσεων, την καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων και τη σταδιακή αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το πυρηνικό πρόγραμμα ως κόκκινη γραμμή

Κεντρικό σημείο τριβής παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Τεχεράνη ζητά να διασφαλιστεί το δικαίωμά της στον εμπλουτισμό ουρανίου, επικαλούμενη τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων. Για το Ιράν, το ζήτημα συνδέεται με την εθνική του κυριαρχία και με το δικαίωμα στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία.

Για την Ουάσιγκτον, όμως, το θέμα παραμένει βασικό σημείο αντιπαράθεσης, καθώς ο Τραμπ έχει θέσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ως «κόκκινη γραμμή». Το Ισραήλ έχει στο παρελθόν στοχοποιήσει Ιρανούς πυρηνικούς επιστήμονες και έχει πραγματοποιήσει επιχειρήσεις σαμποτάζ κατά πυρηνικών εγκαταστάσεων, γεγονός που εξηγεί γιατί η Τεχεράνη επιμένει σε συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφαλείας πριν αποδεχθεί οποιοδήποτε συνολικό πλαίσιο συμφωνίας.

«Μικρή μετατόπιση» βλέπουν οι αναλυτές

Ο Πολ Μάσγκρεϊβ, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν στο Κατάρ, εκτίμησε ότι το Ιράν έχει μεταβάλλει κάποιες από τις βασικές του θέσεις. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχεράνη φαίνεται πιθανόν να εγκατέλειψε την προϋπόθεση να σταματήσουν οι ΗΠΑ τον απομακρυσμένο αποκλεισμό της ιρανικής κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ.

Ωστόσο, τα βασικά σημεία παραμένουν. Η διατήρηση της ικανότητας εμπλουτισμού ουρανίου, το πυρηνικό πρόγραμμα και ένας μηχανισμός ελέγχου της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο της ιρανικής πρότασης.

Ο Μάσγκρεϊβ υπογράμμισε ότι στα δύο μεγαλύτερα ζητήματα, δηλαδή στον εμπλουτισμό ουρανίου και στη μεταφορά του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, οι ΗΠΑ και το Ιράν παραμένουν «πολύ μακριά». Όπως σημείωσε, ο Τραμπ επιμένει ότι το Ιράν πρέπει να παραδώσει την πυρηνική του ικανότητα.

Από την πλευρά του, ο Κένεθ Κατζμάν, ανώτερος ερευνητής στο Soufan Center με έδρα τη Νέα Υόρκη, εκτίμησε ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι πλέον μόνο οι τεχνικές διαφορές στα πυρηνικά, αλλά η βαθιά δυσπιστία του Ιράν απέναντι στον Τραμπ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά τον ίδιο, οι διαφορές στα πυρηνικά μπορούν να περιοριστούν, όμως η Τεχεράνη δεν θέλει να προχωρήσει σε πλήρη συζήτηση όσο παραμένει ανοιχτό το ζήτημα του αποκλεισμού στο Στενό του Ορμούζ.

Τι προέβλεπαν οι προηγούμενες προτάσεις

Φυσικά η πρόταση των 14 σημείων δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η δεύτερη που κατατίθεται. Μία ημέρα πριν από την εκεχειρία της 8ης Απριλίου, το Ιράν είχε παρουσιάσει σχέδιο 10 σημείων, το οποίο προέβλεπε τερματισμό των συγκρούσεων στην περιοχή, πρωτόκολλο ασφαλούς διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ, άρση των κυρώσεων και ανοικοδόμηση. Ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει τότε την πρόταση «σημαντική», αλλά «όχι αρκετά καλή».

Το ιρανικό σχέδιο της 7ης Απριλίου αποτέλεσε απάντηση σε αμερικανικό σχέδιο 15 σημείων, το οποίο είχε συνταχθεί στις 25 Μαρτίου και είχε διαβιβαστεί μέσω Πακιστάν.

Η πρόταση της Ουάσιγκτον περιλάμβανε κατάπαυση του πυρός ενός μήνα, στη διάρκεια της οποίας οι δύο πλευρές θα διαπραγματεύονταν τους όρους για τον τερματισμό του πολέμου.

Σύμφωνα με το ισραηλινό Channel 12, το αμερικανικό σχέδιο προέβλεπε επίσης αποσυναρμολόγηση των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν στο Νατάνζ, το Ισφαχάν και το Φόρντο, μόνιμη δέσμευση της Τεχεράνης να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα, παράδοση του ήδη εμπλουτισμένου ουρανίου στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, πλήρη επιτήρηση των εναπομεινασών πυρηνικών υποδομών, επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και τερματισμό των κυρώσεων.

Το Ιράν απέρριψε εκείνο το σχέδιο, υποστηρίζοντας ότι μια προσωρινή εκεχειρία θα έδινε στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ χρόνο να ανασυνταχθούν και να εξαπολύσουν νέες επιθέσεις. Αντί γι’ αυτό, παρουσίασε το δικό του πλαίσιο 10 σημείων, το οποίο πλέον εξελίχθηκε σε πρόταση 14 σημείων.

Ιρανός αξιωματούχος απειλεί να μετατρέψει τα Ορμούζ σε «νεκροταφείο»

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μοναδικός πειρατής στον κόσμο που έχει αεροπλανοφόρα. Η ικανότητά μας να αντιμετωπίσουμε τους πειρατές δεν είναι μικρότερη από την ικανότητά μας να βυθίσουμε πολεμικά πλοία.

Ετοιμαστείτε να δείτε τα αεροπλανοφόρα σας και τις δυνάμεις σας να καταλήγουν στον τάφο», απείλησε από την πλευρά του στο X ο Μοχσέν Ρεζαεΐ, πρώην αρχιδιοικητής των Φρουρών, ο οποίος διορίστηκε τον Μάρτιο στρατιωτικός σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Μοτζταμπά Χαμενεΐ.