Η Γη και το ηλιακό μας σύστημα δεν είναι ακίνητα στο διάστημα, αλλά κινούνται αργά γύρω από το κέντρο του γαλαξία μας. Συχνά είναι αδύνατο να γνωρίζουμε το πού ακριβώς έχει βρεθεί το ηλιακό σύστημα σε αυτή τη μακρά διαδρομή. Ωστόσο, νέα στοιχεία φαίνεται πως έχουν διατηρηθεί για δεκάδες χιλιάδες χρόνια στον πάγο της Ανταρκτικής.
Εκεί, ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής τον πυρηνικό αστροφυσικό Dominik Koll, από το ερευνητικό ινστιτούτο Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf στη Γερμανία, εντόπισε σπάνια ισότοπα σιδήρου που αποτυπώνουν την πρόσφατη διέλευση της Γης μέσα από ένα διαστρικό νέφος σκόνης σουπερνόβα – τα υπολείμματα άστρων που εξερράγησαν και έσβησαν πριν από πολύ καιρό.
Τα τελευταία χρόνια, το στρώμα πάγου της Ανταρκτικής έχει αποδειχθεί πολύτιμο αρχείο της ιστορίας του πλανήτη, αναφέρει το Science Alert. Άρχισε να σχηματίζεται πριν από περίπου 35 εκατομμύρια χρόνια, καθώς το χιόνι συσσωρευόταν σε στρώσεις, παγιδεύοντας σωματίδια της ατμόσφαιρας. Με την πάροδο του χρόνου, η συμπίεση μετέτρεψε αυτές τις στρώσεις σε ένα είδος κάθετης χρονοκάψουλας, από την οποία οι επιστήμονες μπορούν να εξάγουν πυρήνες πάγου και να διαβάσουν μεταβολές του περιβάλλοντος σε βάθος εκατομμυρίων ετών.
Ο σίδηρος-60 και οι εκρήξεις σουπερνόβα
Το 2019, ο Koll και οι συνεργάτες του είχαν εξετάσει φρέσκο χιόνι από την Ανταρκτική και είχαν εντοπίσει ίχνη ενός ισοτόπου σιδήρου που ονομάζεται 60Fe ή σίδηρος-60. Τώρα, η ομάδα βρήκε το ίδιο ισότοπο σε πυρήνες πάγου ηλικίας 40.000 έως 81.000 ετών.
Ο σίδηρος-60 είναι ιδιαίτερος, επειδή σχηματίζεται μόνο σε ακραίες συνθήκες που δεν υπάρχουν φυσικά στη Γη, όπως οι εκρήξεις σουπερνόβα. Αν κάποια ποσότητά του είχε παγιδευτεί κατά τον σχηματισμό της Γης, θα είχε προ πολλού διασπαστεί: ο χρόνος ημιζωής του είναι μόλις 2,6 εκατομμύρια χρόνια. Επομένως, κάθε ανιχνεύσιμη ποσότητα σιδήρου-60 από ένα χρονικό όριο και μετά, πρέπει να έχει φτάσει στον πλανήτη από το διάστημα.
Απεικόνιση του πώς η κατανομή του σιδήρου-60 σε έναν πυρήνα πάγου σχετίζεται με τη διαδρομή της Γης μέσα από το Τοπικό Διαστρικό Νέφος
Schröder/HZDR/NASA Goddard/Adler/U Chicago/WesleyanImage
Για να δουν πόσο πίσω εκτείνεται αυτό το αρχείο, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δείγματα από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Δειγματοληψίας Πάγου στην Ανταρκτική (EPICA). Ανέλυσαν 295 κιλά πάγου, τα έλιωσαν, απομόνωσαν τα υπολείμματα και μέτρησαν τα άτομα σιδήρου-60 που περιείχαν.
Τα αποτελέσματα της ανάλυσης, που δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση Physical Review Letters, έδειξαν συγκεντρώσεις υψηλότερες από εκείνες που θα μπορούσαν να αποδοθούν στη μικρή συμβολή των κοσμικών ακτίνων που βομβαρδίζουν τη Γη. Αυτό σημαίνει ότι τουλάχιστον μέρος του σιδήρου-60 στον πάγο της Ανταρκτικής προήλθε από διαστρικό χώρο.
Διασχίζουμε το Τοπικό Διαστρικό Νέφος
Το εύρημα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον επειδή η συγκέντρωση του σιδήρου-60 στον αρχαίο πάγο είναι σαφώς χαμηλότερη από εκείνη που είχε βρεθεί στο χιόνι των τελευταίων δεκαετιών. Το ηλιακό μας σύστημα κινείται σήμερα μέσα από μια περιοχή γνωστή ως Τοπικό Διαστρικό Νέφος, ένα μείγμα αερίου, σκόνης και πλάσματος που θεωρείται ότι έχει εμπλουτιστεί από εκρήξεις σουπερνόβα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο πάγος της Ανταρκτικής λειτουργεί έτσι σαν καταγραφή της πορείας της Γης μέσα από αυτό το νέφος. Τα δεδομένα δείχνουν ότι το ηλιακό σύστημα μπορεί να κινείται μέσα του εδώ και τουλάχιστον 80.000 χρόνια, περνώντας αρχικά από αραιότερη περιοχή και εισερχόμενο στη συνέχεια σε πυκνότερη ζώνη, την οποία πιθανώς διασχίζει ακόμη.
