Η σχέση μας με τον ήλιο είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται. Η υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία συνδέεται ξεκάθαρα με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του δέρματος, όμως η πλήρης αποφυγή του ήλιου δεν αποτελεί απαραίτητα την καλύτερη επιλογή.
Τα τελευταία χρόνια, αρκετές μελέτες δείχνουν ότι η μέτρια και περιορισμένη έκθεση στο ηλιακό φως μπορεί να προσφέρει οφέλη για την παραγωγή βιταμίνης D, την καρδιαγγειακή υγεία, τον ύπνο, τη διάθεση και τη γνωστική λειτουργία. Το ερώτημα είναι πόσο ήλιο χρειαζόμαστε ώστε να αποκομίσουμε αυτά τα οφέλη χωρίς να αυξήσουμε τους κινδύνους, αναφέρει το BBC News.
Γιατί χρειαζόμαστε τον ήλιο;
Βιταμίνη D. Ένας από τους βασικότερους λόγους είναι η βιταμίνη D. Η έκθεση του δέρματος στην ακτινοβολία UVB επιτρέπει στον οργανισμό να τη συνθέσει, ενώ η βιταμίνη αυτή είναι απαραίτητη για την υγεία των οστών και τη σωστή λειτουργία των μυών. Υψηλότερα επίπεδά της έχουν επίσης συσχετιστεί σε ορισμένες μελέτες με χαμηλότερο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου και διαβήτη τύπου 2.
Καρδιά. Το ηλιακό φως φαίνεται να επηρεάζει και το καρδιαγγειακό σύστημα. Όταν οι ακτίνες UVA φτάνουν στο δέρμα, προκαλούν απελευθέρωση μονοξειδίου του αζώτου, το οποίο διαστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία και μπορεί να συμβάλει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης.
Κιρκάδιος ρυθμός. Ο ήλιος επηρεάζει επίσης τον κιρκάδιο ρυθμό. Το πρωινό φως βοηθά τον εγκέφαλο να αντιληφθεί ότι έχει αρχίσει η ημέρα, αυξάνοντας την εγρήγορση και καταστέλλοντας την παραγωγή μελατονίνης. Η μεγαλύτερη έκθεση στο φυσικό φως κατά τη διάρκεια της ημέρας έχει συνδεθεί με καλύτερη μνήμη, ταχύτερες αντιδράσεις και βελτιωμένη γνωστική απόδοση.
Διάθεση. Παράλληλα, το ηλιακό φως αυξάνει τη σεροτονίνη στον εγκέφαλο, συμβάλλοντας στη βελτίωση της διάθεσης. Η ανεπαρκής έκθεση στο φυσικό φως έχει συσχετιστεί με περισσότερα συμπτώματα κατάθλιψης, χαμηλή διάθεση και διαταραχές ύπνου.
Μεγάλη σουηδική μελέτη σε σχεδόν 30.000 γυναίκες που παρακολουθήθηκαν επί 20 χρόνια διαπίστωσε ότι όσες απέφευγαν περισσότερο τον ήλιο είχαν υψηλότερη συνολική θνησιμότητα από εκείνες με τη μεγαλύτερη έκθεση. Αντίθετα, η χρήση σολάριουμ έχει συσχετιστεί με αυξημένη θνησιμότητα και μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου, γεγονός που δείχνει ότι η φυσική έκθεση στον ήλιο δεν πρέπει να εξισώνεται με την τεχνητή υπεριώδη ακτινοβολία.
Πόσο ήλιο χρειαζόμαστε;
Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλους. Η απαιτούμενη έκθεση εξαρτάται από την εποχή, το γεωγραφικό πλάτος, την ηλικία, τον τύπο του δέρματος και τον ατομικό κίνδυνο για καρκίνο του δέρματος.
Οι ειδικοί γενικά προκρίνουν σύντομες και συχνές εκθέσεις αντί για παρατεταμένη ηλιοθεραπεία. Για την παραγωγή βιταμίνης D, η έκθεση είναι αποτελεσματικότερη όταν τα επίπεδα UVB είναι υψηλότερα, δηλαδή κοντά στο μέσο της ημέρας.
Άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα μπορεί να χρειάζονται μόνο λίγα λεπτά έκθεσης στα χέρια, στα πόδια ή στα μπράτσα τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας. Αντίθετα, όσοι έχουν σκουρότερο δέρμα χρειάζονται περισσότερο χρόνο, επειδή η μελανίνη λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο της υπεριώδους ακτινοβολίας και επιβραδύνει την παραγωγή βιταμίνης D. Βρετανική μελέτη, για παράδειγμα, υπολόγισε ότι άτομα με σκούρο καφέ δέρμα μπορεί να χρειάζονται περίπου 25 λεπτά μεσημεριανού ήλιου την άνοιξη και το καλοκαίρι.
Άτομα με πολύ ανοιχτό δέρμα, πολλούς σπίλους (ελιές), προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό μελανώματος ή όσοι λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί. Σε αυτές τις περιπτώσεις προτιμάται μεγαλύτερη επιφάνεια εκτεθειμένου δέρματος για πολύ σύντομο χρόνο, αντί μικρότερης επιφάνειας για παρατεταμένη έκθεση. Σε ορισμένες καταστάσεις, όπως ο αλφισμός (λευκοπάθεια), ακόμη και η σύντομη απροστάτευτη έκθεση μπορεί να μην είναι ενδεδειγμένη.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι της υπερβολικής έκθεσης;
Η μεγαλύτερη διάρκεια έκθεσης στον ήλιο δεν σημαίνει ότι ο οργανισμός θα παράγει απεριόριστη βιταμίνη D. Αντίθετα, αυξάνει τον κίνδυνο εγκαυμάτων, υπερμελάγχρωσης, πρόωρης γήρανσης του δέρματος και, κυρίως, καρκίνου.
Η υπεριώδης ακτινοβολία αποτελεί τον σημαντικότερο περιβαλλοντικό παράγοντα κινδύνου για καρκίνο του δέρματος. Η προστασία κατά την παιδική και εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η έκθεση που συσσωρεύεται στα πρώτα 20 χρόνια της ζωής επηρεάζει σημαντικά τον μελλοντικό κίνδυνο.
Η υπερβολική ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να βλάψει και τα μάτια, αυξάνοντας τον κίνδυνο καταρράκτη. Για τον λόγο αυτό οι ειδικοί συνιστούν γυαλιά ηλίου με προστασία UV400, ανεξάρτητα από τον τύπο του δέρματος.
Τι συμβαίνει όταν δεν μας βλέπει αρκετά ο ήλιος;
Η περιορισμένη έκθεση στον ήλιο, ιδιαίτερα τον χειμώνα, μπορεί να οδηγήσει σε ανεπάρκεια βιταμίνης D. Μεγαλύτερο κίνδυνο έχουν τα άτομα με σκούρο δέρμα, όσοι περνούν ελάχιστο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους ή καλύπτουν μεγάλο μέρος του σώματός τους.
Η σοβαρή και παρατεταμένη έλλειψη μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στα οστά, όπως ραχίτιδα στα παιδιά και οστεομαλακία στους ενήλικες. Όπου η ηλιοφάνεια είναι περιορισμένη, η βιταμίνη D μπορεί να λαμβάνεται μέσω συμπληρωμάτων ή εμπλουτισμένων τροφίμων.
Ωστόσο, ούτε τα συμπληρώματα πρέπει να λαμβάνονται ανεξέλεγκτα. Πολύ υψηλές δόσεις βιταμίνης D μπορεί να οδηγήσουν σε υπερασβεστιαιμία και να προκαλέσουν βλάβες στα οστά, στα νεφρά και στην καρδιά.
Το συμπέρασμα των ειδικών είναι ότι το ζητούμενο δεν είναι ούτε η πλήρης αποφυγή του ήλιου ούτε η παρατεταμένη ηλιοθεραπεία. Μικρές, τακτικές δόσεις φυσικού φωτός, προσαρμοσμένες στον τύπο δέρματος, στην εποχή και στον ατομικό κίνδυνο, φαίνεται ότι προσφέρουν την καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στα οφέλη και στους κινδύνους.
