Είτε βρίσκουμε το γαργαλητό ευχάριστο είτε όχι (είτε κάτι ενδιάμεσο), αυτό που σίγουρα έχουμε διαπιστώσει είναι ότι δεν μπορούμε να γαργαλήσουμε τον εαυτό μας. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;
Η απάντηση έχει να κάνει με το ότι ο εγκέφαλος γνωρίζει εκ των προτέρων και υποβαθμίζει την αίσθηση του αυτογαργαλητού, δηλώνουν επιστήμονες στο LiveScience.
«Είναι επειδή ο εγκέφαλος προβλέπει πάντα το μέλλον», εξηγεί ο Ντέιβιντ Ίγκλμαν, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. «Οι εγκέφαλοι δεν είναι απλώς αντιδραστικοί· προσπαθούν να μαντέψουν εκ των προτέρων τι πρόκειται να ακολουθήσει».
Πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος
Κάθε φορά που εκτελούμε μια ενέργεια, ο πρωτογενής κινητικός φλοιός του εγκεφάλου μας στέλνει ένα «αντίγραφο» της εντολής σε πολλές άλλες περιοχές του εγκεφάλου, προκειμένου να προετοιμαστεί για τις αισθητηριακές πληροφορίες που πρόκειται να φτάσουν λόγω των ενεργειών μας.
Για παράδειγμα, αν θέλουμε να πιάσουμε ένα μολύβι, ο εγκέφαλός μας στέλνει ένα μήνυμα στο χέρι και τα δάχτυλά μας, λέγοντάς τους να πιάσουν το μολύβι και να το σηκώσουν. Αλλά δεν στέλνει το μήνυμα μόνο στους μύες που θα κάνουν αυτή την κίνηση. Στέλνει ταυτόχρονα αντίγραφα στον σωματαισθητικό φλοιό, το τμήμα του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τις εισερχόμενες αισθητηριακές πληροφορίες, και στον οπτικό φλοιό, το τμήμα που είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία της όρασης.
Η Κωνσταντίνα Κιλτένη, νευροεπιστήμονας στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης, εξηγεί ότι ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τα σήματα που στέλνει στους μύες για να προβλέψει την αίσθηση που θα προκαλέσει κάτι που ξεκινάμε να κάνουμε, πριν τη βιώσουμε. Χρησιμοποιώντας τεχνικές απεικόνισης του εγκεφάλου, η ίδια και η ομάδα της διερευνούν κατά πόσο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ένα άγγιγμα που γίνεται από τον ίδιο τον άνθρωπο διαφορετικά από ένα άγγιγμα εξωτερικού παράγοντα.
Αισθήσεις που υποβαθμίζονται ή οξύνονται
Η Κιλτένη δήλωσε στο LiveScience ότι οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται σταθερά την ένταση του δικού τους αγγίγματος ως ασθενέστερη από εκείνη ενός εξωτερικού αγγίγματος, με τη νευροαπεικόνιση να επιβεβαιώνει ότι ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται λιγότερο έντονα στα αγγίγματα που παράγονται από τον εαυτό μας.
Επειδή αυτές οι αισθήσεις είναι προβλέψιμες, ο εγκέφαλος τις υποβαθμίζει. Στην αντίθετη περίπτωση όμως, τις οξύνει. Οι άνθρωποι είναι σε εγρήγορση όσον αφορά τα εξωτερικά ερεθίσματα, επειδή η αντίληψή τους θα μπορούσε να είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση. Ένα παράδειγμα: Όταν περπατάμε, τα βήματά μας κάνουν θόρυβο. Το να ακούμε τα βήματά μας δεν είναι σημαντικό, οπότε ο εγκέφαλός μας μειώνει τον θόρυβο. Αλλά κάποιος που περπατάει πίσω μας μπορεί να αποτελεί απειλή, γι’ αυτό και ο εγκέφαλος οξύνει την αντίληψη του συγκεκριμένου θορύβου.
Γιατί λοιπόν δεν μπορείτε να αυτογαργαληθούμε; Αν βάλουμε το χέρι κάτω από τη μασχάλη μας, ο εγκέφαλός μας γνωρίζει πού πηγαίνει το χέρι πριν καν το κουνήσουμε. Ταυτόχρονα λέει στις περιοχές του εγκεφάλου μας που θα αντιληφθούν τα δάχτυλα στη μασχάλη μας «δεν συμβαίνει τίποτα σημαντικό εδώ, μην δίνετε σημασία».
«Για το γαργάλημα, χρειάζεστε την έκπληξη», λέει ο Ιγκλμαν. «Όταν κάποιος άλλος έρχεται σε σένα, δεν ξέρεις ακριβώς τι θα κάνει. Ενώ με τη δική μας κίνηση, που έχει ήδη προβλεφθεί, δεν λειτουργεί».
Ποια άτομα μπορούν να αυτογαργαληθούν
Υπάρχουν και κάποιες εξαιρέσεις. Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν δράσεις που ξεκίνησαν οι ίδιοι από εκείνες που ξεκίνησαν άλλοι, πράγμα που σημαίνει ότι μπορούν να γαργαλήσουν τους εαυτούς τους. Ο Ίγκλμαν υποθέτει ότι αυτό είναι ένα θέμα χρονισμού. Μπορεί να είναι σε θέση να αυτογαργαλιούνται επειδή συχνά δυσκολεύονται να προβλέψουν τις κινήσεις τους και τις επακόλουθες αισθήσεις.
«Η σχιζοφρένεια επηρεάζει την ικανότητα του εγκεφάλου να διακρίνει τις ενέργειες που προκαλούμε εμείς από τις εξωτερικές ενέργειες», δήλωσε ο Eagleman. «Αν αυτό το σύστημα πρόβλεψης δεν λειτουργεί, ακόμη και στο ίδιο μας το άγγιγμα μπορεί να νιώσουμε έκπληξη».
