Η ευρωπαϊκή φιλοδοξία για μια ισχυρή, αυτόνομη βιομηχανία μπαταριών εισέρχεται σε μια κρίσιμη καμπή. Το υψηλό κόστος παραγωγής, η επιβράδυνση της ζήτησης για ηλεκτρικά οχήματα και η κυριαρχία της Κίνας στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας συνθέτουν ένα περιβάλλον που απέχει από τα αισιόδοξα σενάρια των προηγούμενων ετών.
Από το 2020 έως το 2022, οι ανακοινώσεις για νέα gigafactories στην Ευρώπη διαδέχονταν η μία την άλλη, υπό την ομπρέλα της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ. Ωστόσο, τα τελευταία δύο χρόνια η εικόνα έχει αλλάξει αισθητά. Στη Γερμανία και την Ιταλία, εμβληματικά σχέδια είτε ακυρώθηκαν είτε τέθηκαν σε αναστολή, αποκαλύπτοντας το χάσμα ανάμεσα στη στρατηγική ρητορική των Βρυξελλών και την οικονομική πραγματικότητα.
Χαρακτηριστική είναι η ακύρωση του σχεδίου Cellforce από την Porsche, ενώ η Automotive Cells Co. «πάγωσε» επενδύσεις σε νέα εργοστάσια. Ακόμη πιο ηχηρή υπήρξε η κατάρρευση της Northvolt, η οποία μέχρι πρότινος παρουσιαζόταν ως η ευρωπαϊκή απάντηση στους ασιατικούς κολοσσούς. Για προμηθευτές εξοπλισμού και μηχανημάτων, που είχαν επενδύσει σε γραμμές παραγωγής και τεχνογνωσία, η επιβράδυνση αυτή μεταφράζεται σε απώλεια παραγγελιών και αβεβαιότητα.
Στο μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί επαναπροσδιορίσει τα πλάνα της. Το υπό διαμόρφωση Industrial Accelerator Act και το πακέτο στήριξης «Battery Booster», ύψους περίπου 1,8 δισ. ευρώ, στοχεύουν στη δημιουργία ενός πιο παρεμβατικού πλαισίου. Ωστόσο, η υιοθέτηση των νέων εργαλείων καθυστερεί, ενώ στελέχη της βιομηχανίας κάνουν λόγο για «επενδυτικό κενό» σε μια περίοδο όπου ο διεθνής ανταγωνισμός επιταχύνεται.
Ακόμη και τα θετικά παραδείγματα, όπως το εργοστάσιο στο Ζαλτσγκίτερ, δείχνουν τα όρια της ευρωπαϊκής αυτονομίας. Παρά τη γεωγραφική του τοποθέτηση, μεγάλο μέρος της τεχνολογίας, του εξοπλισμού και της τεχνογνωσίας εξακολουθεί να προέρχεται από την Ασία. Η εξάρτηση δεν αφορά μόνο τις πρώτες ύλες, αλλά και τα ίδια τα συστήματα παραγωγής.
Η Κίνα διατηρεί σαφές πλεονέκτημα κόστους, χάρη στο (πολύ) μεγάλο ύψος παραγωγής, το δίκτυο των προμηθευτών και τη διαχρονική κρατική στήριξη. Σε ένα περιβάλλον όπου οι ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες πιέζονται από μειωμένες πωλήσεις ηλεκτρικών και αυξημένα κόστη συμμόρφωσης με τους κανονισμούς, η επιλογή πιο ακριβών, Made in Europe μπαταριών δεν είναι αυτονόητη επιχειρηματικά.
Το διακύβευμα είναι στρατηγικό. Αν η Ευρώπη δεν καταφέρει να γεφυρώσει γρήγορα το χάσμα κόστους και να δημιουργήσει ανταγωνιστικές συνθήκες παραγωγής, κινδυνεύει να είναι εξαρτώμενη από τεχνολογία και εφοδιαστικές αλυσίδες που ελέγχονται αλλού. Η δυνατότητα εξακολουθεί να υπάρχει αλλά τα περιθώριο στενεύουν διαρκώς.
