Σχεδόν όλοι έχουμε βρεθεί σε αυτή τη συζήτηση. Κάποιος περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια ένα παράξενο όνειρο που είδε τη νύχτα, ενώ κάποιος άλλος επιμένει ότι δεν θυμάται ποτέ τίποτα.
Η εύκολη εξήγηση είναι ότι ορισμένοι άνθρωποι ονειρεύονται περισσότερο.
Η επιστήμη, όμως, καταλήγει σε ένα διαφορετικό συμπέρασμα.
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι σχεδόν όλοι οι άνθρωποι βλέπουν όνειρα πολλές φορές κάθε βράδυ. Αυτό που διαφέρει δεν είναι η παραγωγή των ονείρων, αλλά η ικανότητα του εγκεφάλου να τα μεταφέρει από τον ύπνο στη μνήμη.
Με άλλα λόγια, κάποιοι θυμούνται τα όνειρά τους όχι επειδή ονειρεύονται περισσότερο, αλλά επειδή ο εγκέφαλός τους καταφέρνει να διατηρήσει αυτές τις αναμνήσεις για λίγο περισσότερο μετά το ξύπνημα.
Τι είναι η φάση REM και γιατί παίζει τόσο σημαντικό ρόλο
Ο ύπνος δεν είναι μια ενιαία κατάσταση. Κατά τη διάρκεια της νύχτας ο εγκέφαλος περνά από διαφορετικά στάδια, τα οποία επαναλαμβάνονται αρκετές φορές σε κύκλους διάρκειας περίπου 90 λεπτών.
Ένα από τα σημαντικότερα στάδια είναι η φάση REM (Rapid Eye Movement ή Ταχείες Κινήσεις των Ματιών). Πήρε το όνομά της από τις γρήγορες κινήσεις που κάνουν τα μάτια κάτω από τα κλειστά βλέφαρα, ενώ ο εγκέφαλος παραμένει ιδιαίτερα ενεργός, σχεδόν όσο και όταν είμαστε ξύπνιοι.
Την ίδια στιγμή, οι περισσότεροι μύες του σώματος βρίσκονται σε κατάσταση προσωρινής ακινησίας, ώστε να μην «εκτελούμε» τις κινήσεις που βλέπουμε στα όνειρά μας.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι τα πιο ζωντανά, πολύπλοκα και συναισθηματικά φορτισμένα όνειρα εμφανίζονται κυρίως στη φάση REM. Μάλιστα, όσο πλησιάζει το πρωί, οι περίοδοι REM γίνονται μεγαλύτερες, γι’ αυτό και τα όνειρα που βλέπουμε λίγο πριν ξυπνήσουμε είναι συνήθως εκείνα που θυμόμαστε πιο εύκολα.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι όσοι πιστεύουν πως δεν ονειρεύονται, στην πραγματικότητα πιθανότατα βλέπουν όνειρα όπως όλοι οι υπόλοιποι. Απλώς οι αναμνήσεις αυτές χάνονται πριν προλάβουν να αποθηκευτούν στη μνήμη.
Η στιγμή που ξυπνάς μπορεί να καθορίσει αν θα θυμάσαι το όνειρό σου
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες είναι ο χρόνος του ξυπνήματος.
Αν κάποιος ανοίξει τα μάτια του ενώ βρίσκεται ακόμη σε φάση REM ή αμέσως μετά από ένα έντονο όνειρο, οι πιθανότητες να θυμάται εικόνες, πρόσωπα ή ακόμη και ολόκληρη την πλοκή είναι πολύ μεγαλύτερες.
Αντίθετα, όταν μεσολαβήσουν λίγα ακόμη λεπτά ύπνου ή ο εγκέφαλος περάσει στο επόμενο στάδιο, οι αναμνήσεις αυτές συχνά εξαφανίζονται σχεδόν αμέσως.
Γιατί κάποιοι άνθρωποι θυμούνται περισσότερα όνειρα
Έρευνες δείχνουν ότι όσοι θυμούνται συχνά τα όνειρά τους παρουσιάζουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά.
Συχνά ξυπνούν για πολύ μικρά χρονικά διαστήματα μέσα στη νύχτα, ακόμη κι αν δεν το αντιλαμβάνονται. Αυτές οι σύντομες αφυπνίσεις δίνουν στον εγκέφαλο την ευκαιρία να «καταγράψει» το περιεχόμενο του ονείρου πριν αυτό χαθεί.
Παράλληλα, αρκετές μελέτες έχουν συνδέσει την αυξημένη ανάκληση ονείρων με ανθρώπους που εμφανίζουν μεγαλύτερη περιέργεια, δημιουργικότητα ή τάση για εσωτερική παρατήρηση και ενδοσκόπηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος δεν θυμάται τα όνειρά του υστερεί σε κάποιον από αυτούς τους τομείς, αλλά ότι διαφορετικοί εγκέφαλοι επεξεργάζονται διαφορετικά τις εμπειρίες του ύπνου.
Το άγχος και η ποιότητα του ύπνου επηρεάζουν τα όνειρα;
Η απάντηση είναι ναι, αλλά όχι πάντα με τον ίδιο τρόπο.
Περίοδοι έντονου στρες, μεγάλων αλλαγών ή συναισθηματικής φόρτισης συχνά συνοδεύονται από πιο έντονα και ρεαλιστικά όνειρα, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες να τα θυμόμαστε το επόμενο πρωί.
Από την άλλη πλευρά, η έλλειψη ύπνου, η κακή ποιότητα ξεκούρασης, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τόσο τη φάση REM όσο και την ικανότητα του εγκεφάλου να συγκρατήσει τις αναμνήσεις των ονείρων.
Μπορείς να εκπαιδεύσεις τον εγκέφαλό σου να θυμάται περισσότερα όνειρα;
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι, σε έναν βαθμό, αυτό είναι εφικτό.
Όσοι κρατούν ένα ημερολόγιο ονείρων ή αφιερώνουν λίγα λεπτά κάθε πρωί προσπαθώντας να ανακαλέσουν εικόνες, πρόσωπα ή συναισθήματα από τη νύχτα, συχνά διαπιστώνουν ότι μέσα σε λίγες εβδομάδες αρχίζουν να θυμούνται περισσότερες λεπτομέρειες.
Ένα ακόμη απλό «μυστικό» είναι να μην πετάγεται κανείς αμέσως από το κρεβάτι μόλις ξυπνήσει. Τα πρώτα δευτερόλεπτα είναι κρίσιμα. Αν ο εγκέφαλος στραφεί αμέσως στις υποχρεώσεις της ημέρας, οι αναμνήσεις των ονείρων συνήθως σβήνουν πολύ γρήγορα.
Τι σημαίνει τελικά αν δεν θυμάσαι ποτέ τα όνειρά σου;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, απολύτως τίποτα ανησυχητικό.
Η αδυναμία ανάκλησης των ονείρων δεν αποτελεί ένδειξη προβλήματος στον εγκέφαλο ούτε σημαίνει ότι κάποιος κοιμάται λιγότερο ή χειρότερα από τους υπόλοιπους. Πρόκειται κυρίως για μια φυσιολογική διαφορά στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η μνήμη κατά τη μετάβαση από τον ύπνο στην εγρήγορση.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι, είτε τα θυμόμαστε είτε όχι, τα όνειρα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ύπνου μας. Ο εγκέφαλος τα δημιουργεί σχεδόν κάθε βράδυ· απλώς, πολλές φορές, τα αφήνει να χαθούν πριν προλάβουμε να τα πάρουμε μαζί μας στη νέα ημέρα.
