Ο Ντόναλντ Τραμπ ενέκρινε συμφωνία συνεργασίας διάρκειας 30 ετών με τη Σαουδική Αραβία, η οποία θα παράσχει στη χώρα ένα πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας για μη στρατιωτικούς σκοπούς και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, θα ανοίξει τον δρόμο για την κατασκευή μονάδας εμπλουτισμού ουρανίου στο έδαφος του βασιλείου.
Σύμφωνα με την Wall Street Journal, η συμφωνία προβλέπει ότι αμερικανικές επιχειρήσεις θα αναλάβουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη των πυρηνικών υποδομών του βασιλείου, περιορίζοντας την πρόσβαση ανταγωνιστών από άλλες χώρες στη σαουδαραβική αγορά.
Μεταξύ των εταιρειών που αναμένεται να επωφεληθούν βρίσκεται η Westinghouse Electric, η οποία διεκδικεί συμβόλαια για την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων στη χώρα.
Το πλέον ευαίσθητο σκέλος αφορά τη δυνατότητα εγχώριου εμπλουτισμού ουρανίου.
Η συμφωνία δεν παρέχει στο Ριάντ άμεση άδεια να δημιουργήσει και να λειτουργήσει μόνο του σχετική εγκατάσταση.
Προβλέπει αρχικά την εκπόνηση κοινής αμερικανοσαουδαραβικής μελέτης, η οποία θα κρίνει εάν η κατασκευή μονάδας εμπλουτισμού στη Σαουδική Αραβία είναι δικαιολογημένη.
Η συμφωνία αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των δύο χωρών, σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος με το Ιράν δοκιμάζει τις διμερείς σχέσεις.
Εγκατάσταση με αμερικανική κατασκευή και περιορισμένη πρόσβαση
Εφόσον η κοινή μελέτη καταλήξει υπέρ του εγχώριου εμπλουτισμού, τη μονάδα θα κατασκευάσουν αμερικανικές εταιρείες στην Σαουδική Αραβία.
Η λειτουργία της προβλέπεται να βασίζεται σε καθεστώς «μαύρου κουτιού», ώστε η ευαίσθητη τεχνολογία εμπλουτισμού να μη μεταβιβαστεί στις σαουδαραβικές Αρχές.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλείται η Wall Street Journal, η αμερικανική παρουσία στη μονάδα θα έχει στόχο να αποτρέψει την εκτροπή εμπλουτισμένου ουρανίου προς στρατιωτική χρήση.
Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι οι προβλέψεις της συμφωνίας θα εμποδίζουν και την επανεπεξεργασία χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων για την παραγωγή υλικού που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε πυρηνικό όπλο.
Η συμφωνία περιλαμβάνει και ρήτρα για την περίπτωση κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφασίσουν, μετά την ολοκλήρωση της μελέτης, να μη συναινέσουν στην κατασκευή της μονάδας.
Σε αυτό το ενδεχόμενο, η Σαουδική Αραβία δεν θα μπορεί να προχωρήσει σε εμπλουτισμό, ούτε αυτόνομα, ούτε σε συνεργασία με άλλη ξένη χώρα για περίοδο δέκα ετών.
Ποιες εγγυήσεις δεν περιλαμβάνονται
Παρά τους αμερικανικούς περιορισμούς που προβλέπονται, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει το λεγόμενο «Gold Standard», δηλαδή τη ρητή και μόνιμη παραίτηση μιας χώρας από τον εμπλουτισμό ουρανίου και την επανεπεξεργασία χρησιμοποιημένων καυσίμων. Τη συγκεκριμένη δέσμευση είχε αποδεχθεί το 2009 τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στη δική τους πυρηνική συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, το κείμενο δεν απαιτεί ούτε την εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Το πρωτόκολλο παρέχει στους διεθνείς επιθεωρητές διευρυμένες εξουσίες, μεταξύ των οποίων πρόσβαση σε μη δηλωμένες εγκαταταστάσεις και δυνατότητα πραγματοποίησης αιφνιδιαστικών ελέγχων.
Η απουσία αυτών των δύο δεσμεύσεων αναμένεται να αποτελέσει το βασικό σημείο αντιπαράθεσης κατά την εξέταση της συμφωνίας από το αμερικανικό Κογκρέσο.
Το επόμενο βήμα στο Κογκρέσο
Η προεδρική έγκριση δεν αρκεί για να αρχίσει άμεσα η μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας και υλικού. Η συμφωνία, γνωστή ως «123 Agreement» από το αντίστοιχο άρθρο του αμερικανικού νόμου περί ατομικής ενέργειας, αποτελεί το νομικό πλαίσιο που επιτρέπει την εξαγωγή αντιδραστήρων, βασικών εξαρτημάτων, πυρηνικού υλικού και σχετικής τεχνογνωσίας από τις ΗΠΑ.
Το κείμενο αναμένεται να κατατεθεί στο Κογκρέσο, όπου θα ακολουθήσει η προβλεπόμενη διαδικασία εξέτασης για 90 ημέρες συνεχούς κοινοβουλευτικής συνόδου. Η συμφωνία μπορεί να τεθεί σε ισχύ εφόσον οι νομοθέτες δεν εγκρίνουν απόφαση που θα εμποδίζει την εφαρμογή της.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η ανάθεση της κατασκευής και του ελέγχου των πυρηνικών εγκαταστάσεων σε αμερικανικές εταιρείες θα διατηρήσει το πρόγραμμα υπό την επιρροή της Ουάσιγκτον.
Οι επικριτές της συμφωνίας, αντίθετα, αναμένεται να επικεντρωθούν στο γεγονός ότι το Ριάντ δεν παραιτείται οριστικά από τον εμπλουτισμό ουρανίου και ότι η συμφωνία αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο δημιουργίας της πρώτης σχετικής εγκατάστασης στο βασίλειο.
