Ο πόλεμος στο Ιράν δεν έχει συνέπειες μόνο σε γεωπολιτικό επίπεδο, αλλά και στην παγκόσμια οικονομία, καθώς απειλεί να αναδιατάξει το διεθνές οικονομικό σύστημα, αποκαλύπτοντας με τον πιο σκληρό τρόπο πόσο ευάλωτη παραμένει σήμερα η παγκόσμια ενεργειακή αλυσίδα.
Η παγκόσμια οικονομία έχει στηριχθεί για δεκαετίες σε μια επικίνδυνη υπόθεση: ότι τα Στενά του Ορμούζ, ένας θαλάσσιος διάδρομος τεράστιας γεωοικονομικής σημασίας, θα παραμείνουν ανοιχτά, λειτουργικά και προβλέψιμα.
Όσο όμως ο πόλεμος παρατείνεται και μεγαλώνει η οικονομική ζημιά από το κλείσιμο του Ορμούζ, τόσο αυξάνεται η πίεση για βαθύτερες αλλαγές στο πεδίο της ενέργειας.
Τάνκερ στα ανοιχτά του Ντουμπάι (φωτογραφία αρχείου)
AP Photo/Altaf Qadri
Τι θα γίνει μετά την αλλαγή των ορίων του Ορμούζ
Σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται το CNNi, η μεγαλύτερη συνέπεια του πολέμου στο σημείο αυτό δεν είναι μόνο η έκρηξη των τιμών, αλλά και η διεύρυνση της περιοχής που συνδέεται με το Στενό του Ορμούζ.
Το Ιράν εμφανίζεται να διευρύνει για δεύτερη φορά τη ζώνη που ορίζει ως Στενά του Ορμούζ, παρουσιάζοντάς την ως μια ευρύτερη επιχειρησιακή περιοχή. Η Τεχεράνη δεν αντιμετωπίζει πλέον το Ορμούζ απλώς ως μια στενή λωρίδα θάλασσας γύρω από ορισμένα νησιά.
Αντιθέτως, με βάση τον νέο ορισμό, η περιοχή έχει διευρυνθεί σημαντικά και έχει αποκτήσει μεγαλύτερη στρατιωτική σημασία. Αυτό αλλάζει τους υπολογισμούς των κρατών που εξαρτώνται από τις ενεργειακές ροές του Κόλπου.
Αν το Ιράν μπορεί να επηρεάζει ή να απειλεί τη διέλευση κρίσιμων φορτίων, τότε οι εξαρτώμενες οικονομίες δεν θα αρκεστούν σε προσωρινές ναυτικές λύσεις. Θα επιδιώξουν μόνιμες παρακάμψεις.
Η επόμενη μέρα
Το πιο πιθανό αποτέλεσμα είναι η επιτάχυνση έργων που θα μειώσουν την εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ. Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλοι παραγωγοί της περιοχής έχουν πλέον ισχυρότερο κίνητρο να επενδύσουν σε αγωγούς, χερσαίες διαδρομές, λιμάνια εκτός του στενού και αποθηκευτικές υποδομές.
Η λογική είναι απλή. Αν το κόστος της εξάρτησης από το Ορμούζ γίνει μεγαλύτερο από το κόστος των νέων υποδομών, τότε οι επενδύσεις αυτές παύουν να είναι επιλογή και γίνονται στρατηγική ανάγκη.
Ήδη, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εμφανίζονται να κινούνται προς μεγαλύτερη παραγωγική ευελιξία. Η ADNOC Drilling δήλωσε ότι είναι έτοιμη να στηρίξει αύξηση της παραγωγικής ικανότητας των Εμιράτων πέραν του στόχου των 5 εκατ. βαρελιών ημερησίως έως το 2027, εφόσον υπάρξει σχετικό αίτημα.
(AP Photo/Hasan Jamali, File)
AP Photo/Hasan Jamali
Η αποδυνάμωση του ΟΠΕΚ
Ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί επίσης να επιταχύνει μια δεύτερη μεγάλη αλλαγή: την αποδυνάμωση του ΟΠΕΚ. Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον οργανισμό αποτελεί ισχυρό πλήγμα για το καρτέλ, καθώς περιορίζει την ικανότητά του να ελέγχει την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου μέσω ποσοστώσεων.
Αυτό μπορεί μακροπρόθεσμα να λειτουργήσει υπέρ των καταναλωτών, εάν οδηγήσει σε μεγαλύτερη παραγωγή, εντονότερο ανταγωνισμό και χαμηλότερες τιμές. Μπορεί όμως και να κάνει την αγορά πιο απρόβλεπτη. Ο ΟΠΕΚ, παρά τις στρεβλώσεις που δημιουργεί, λειτουργούσε σε περιόδους κρίσης ως μηχανισμός συντονισμού. Η αποδυνάμωσή του μπορεί να μειώσει την πειθαρχία στην αγορά, αλλά και να αφαιρέσει ένα εργαλείο διαχείρισης σε μελλοντικές ενεργειακές κρίσεις.
Επιταχύνεται η πράσινη μετάβαση
Η τρίτη μεγάλη αλλαγή αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Κάθε μεγάλη πετρελαϊκή κρίση υπενθυμίζει στις κυβερνήσεις ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι μόνο θέμα τιμής. Είναι θέμα κυριαρχίας, ανθεκτικότητας και γεωπολιτικής αυτονομίας.
Η άνοδος των ενεργειακών τιμών έχει ήδη ενισχύσει τη ζήτηση για καθαρές τεχνολογίες. Σύμφωνα με την Ember, οι κινεζικές εξαγωγές ηλιακής τεχνολογίας, μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων έφτασαν σε ιστορικό υψηλό τον Μάρτιο του 2026, με τις εξαγωγές ηλιακών προϊόντων να καταγράφουν απότομη αύξηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κόσμος εγκαταλείπει άμεσα τα ορυκτά καύσιμα. Σημαίνει όμως ότι η κρίση κάνει πιο ελκυστική την ιδέα μιας οικονομίας που δεν εξαρτάται τόσο έντονα από το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τους θαλάσσιους διαδρόμους της Μέσης Ανατολής.
Αβέβαια οφέλη
Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι μονοσήμαντα θετική. Ένας παρατεταμένος πόλεμος μπορεί να προκαλέσει βαθιά ύφεση, υψηλό πληθωρισμό, μεγαλύτερο κόστος μεταφορών και νέες πιέσεις στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε ένα ακόμη πιο ασταθές Ιράν ή σε ένα νέο καθεστώς πιο επιθετικό απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και τους συμμάχους τους.
Ακόμη και αν το Ορμούζ γίνει λιγότερο κρίσιμο στο μέλλον, αυτό δεν σημαίνει ότι οι απειλές θα εξαφανιστούν. Θα μπορούσαν απλώς να μεταφερθούν σε άλλους αγωγούς, λιμάνια, θαλάσσια περάσματα ή ενεργειακές υποδομές. Η ενεργειακή ασφάλεια δεν θα πάψει να είναι γεωπολιτικό ζήτημα. Θα αλλάξει μορφή.
Μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες συνέπειες
Ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να αποδειχθεί ένας από τους πιο επώδυνους καταλύτες για την αναμόρφωση της παγκόσμιας οικονομίας. Βραχυπρόθεσμα, το κόστος είναι βαρύ: ακριβότερη ενέργεια, μεγαλύτερη αβεβαιότητα και σοβαρές πιέσεις στο διεθνές εμπόριο.
Μακροπρόθεσμα, όμως, η κρίση μπορεί να οδηγήσει σε ένα πιο ανθεκτικό ενεργειακό σύστημα. Περισσότερες εναλλακτικές διαδρομές, μικρότερη εξάρτηση από τον ΟΠΕΚ, ταχύτερη στροφή στις ανανεώσιμες πηγές και πιο διαφοροποιημένες εφοδιαστικές αλυσίδες μπορούν να αλλάξουν τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν ο πόλεμος θα προκαλέσει αλλαγές. Αυτό έχει ήδη αρχίσει να συμβαίνει. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν οι αλλαγές αυτές θα οδηγήσουν σε ένα ασφαλέστερο και πιο σταθερό οικονομικό σύστημα ή αν θα ανοίξουν έναν νέο κύκλο ανταγωνισμών γύρω από την ενέργεια.
