Τι σημαίνει η παραπομπή της συμφωνίας Mercosur στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο

Η απόφαση, η οποία ελήφθη με 334 ψήφους υπέρ έναντι 324 κατά, έχει «ανοίξει» δύο στρατόπεδα εντός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με τους μεν να μιλούν για «νίκη» που ισοδυναμεί με απόρριψη της συμφωνίας στην πράξη για τουλάχιστον δύο χρόνια και τους δε να διαμηνύουν πως υπάρχει και ο «δρόμος» της προσωρινής εφαρμογής.

Η Κομισιόν στην πρώτη της αντίδραση έκανε λόγο για «αδικαιολόγητη» απόφαση, ενώ ο πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου Bernd Lange για «ανεύθυνη πράξη» και για αυτογκόλ.

Παρόλο που η Κομισιόν και το Συμβούλιο της Ευρώπης υποστηρίζουν τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντάς την ως ένα τεράστιο εμπορικό deal με τις χώρες του μπλοκ της Λατινικής Αμερικής που περιλαμβάνει τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη, εντούτοις η Mercosur για να τεθεί σε πλήρη ισχύ, χρειάζεται την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία δεν δόθηκε.

Πηγές από το Στρασβούργο τονίζουν πως το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ θα μπορούσε να προχωρήσει στην εφαρμογή της συμφωνίας μέχρι να βγει η ετυμηγορία του Δικαστηρίου, υπενθυμίζοντας πως κάτι ανάλογο έχει γίνει και στο παρελθόν, ωστόσο οι ίδιοι παράγοντες δηλώνουν πως ενδεχομένως μία τέτοια πράξη να προκαλούσε «τριγμούς» στις σχέσεις της Κομισιόν με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Επισημαίνεται πως το αίτημα για παραπομπή της Mercosur στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κατέθεσε η Ευρωομάδα της Αριστεράς – και συνυπέγραψαν 100 βουλευτές του δημοκρατικού τόξου – που μεταξύ άλλων έκανε λόγο για «πολιτικά τεχνάσματα» της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ λάιεν να παρακάμψει τα εθνικά Κοινοβούλια και να «περάσει» τη συμφωνία.

Ως προς τις ψήφους Ευρωβουλευτών, υπέρ της παραπομπής τάχθηκαν ο Μανώλης Φράγκος από την πολιτική ομάδα των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών, ο Λευτέρης Νικολάου-Αλαβάνος και ο Κώστας Παπαδάκης, αμφότεροι Μη Εγγεγραμμένοι, η Αφροδίτη Λατινοπούλου από την πολιτική ομάδα «Πατριώτες για την Ευρώπη», ο Σάκης Αρναούτογλου, ο Γιάννης Μανιάτης και ο Νίκος Παπανδρέου από την ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, καθώς και ο Νικόλαος Φαραντούρης και ο Νίκος Παππάς από την πολιτική ομάδα της Αριστεράς.

Κατά της παραπομπής ψήφισαν όλοι οι Έλληνες ευρωβουλευτές του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Γιώργος Αυτιάς, Μπελέρης, Μανώλης Κεφαλογιάννης, Βαγγέλης Μεϊμαράκης, Ελεονώρα Μελέτη και Ελίζα Βόζεμπεργκ.

«Τακτικές καθυστερήσεων»

Στην έκτακτη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε στο ΕΚ μετά την τελευταία εξέλιξη της παραπομπής της συμφωνίας, ο πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Εμπορίου στάθηκε στις οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες της απόφασης, κάνοντας λόγο μεταξύ άλλων για «στρατηγικό λάθος».

Ο ίδιος χαρακτήρισε «απολύτως ανεύθυνη» την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και περιγράφοντάς την ως «αυτογκόλ», υποστήριξε ότι όσοι αντιτίθενται στη συμφωνία, θα έπρεπε να την καταψηφίσουν στη διαδικασία της έγκρισης, αντί να χρησιμοποιούν «τακτικές καθυστέρησης υπό το πρόσχημα της νομικής επανεξέτασης».

Τόνισε ότι η απόφαση είναι «πολύ επιζήμια για τα οικονομικά μας συμφέροντα και τη διεθνή μας υπόσταση», υπενθυμίζοντας πως η συμφωνία είχε μόλις υπογραφεί στην Παραγουάη, στις 17 Ιανουαρίου, με την επίσκεψη της φον ντερ λάιεν.

Παράλληλα, έδωσε και γεωπολιτική διάσταση στο ζήτημα, επισημαίνοντας ότι η ΕΕ «θέτει τον εαυτό της εκτός παιχνιδιού», σε μια κρίσιμη στιγμή, στη «σκιά» των ταραγμένων εμπορικών σχέσεων της με τις ΗΠΑ με φόντο τις απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την απόκτηση της Γροιλανδίας.

Πάντως, κινούμενος στην ίδια «γραμμή» με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέφρασε την άποψη ότι η συμφωνία είναι νομικά ισχυρή και θα έπρεπε να προχωρήσει η προσωρινή εφαρμογή της, χωρίς περαιτέρω αναβολές.

​Τέλος, έστειλε μήνυμα πως η Ευρώπη χρειάζεται τη συμφωνία με τη Mercosur περισσότερο από ποτέ για να διαφοροποιήσει τις εμπορικές της σχέσεις, χαρακτηρίζοντας τη δικαστική εμπλοκή ως ένα «σοβαρό στρατηγικό λάθος».

Τι απαντά η Κομισιόν

Από την πλευρά της, η Κομισιόν εξέφρασε την «έντονη λύπη» της, σημειώνοντας πως «η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι παραγωγοί και οι εξαγωγείς της ΕΕ χρειάζονται επειγόντως πρόσβαση σε νέες αγορές και κατά την οποία η ΕΕ οφείλει να υλοποιήσει την ατζέντα διαφοροποίησής της και να αποδείξει ότι παραμένει αξιόπιστος και προβλέψιμος εμπορικός εταίρος».

Όπως επισημαίνει, «θα συνεργαστεί τώρα με το Συμβούλιο και τους ευρωβουλευτές πριν αποφασίσει για τα επόμενα βήματα».

Αναλυτική επεξήγηση του υποβάθρου της εκτίμησης της Επιτροπής:

(i) Όσον αφορά τη νομική αρχιτεκτονική:

· Οι Συμφωνίες διαπραγματεύτηκαν και υπογράφηκαν σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται από τις Συνθήκες.

· Οι διαπραγματευτικές οδηγίες του Συμβουλίου της ΕΕ προβλέπουν ρητά μια Ενδιάμεση Συμφωνία για θέματα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της ΕΕ.

· Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάστηκε στενά με το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με πλήρη διαφάνεια, σεβόμενη την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

· Τέλος, τα εθνικά κοινοβούλια θα έχουν τον θεμιτό τους ρόλο, σύμφωνα με τις Συνθήκες και τις αντίστοιχες εθνικές τους διαδικασίες.

· Η ίδια νομική αρχιτεκτονική ακολουθήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά την κύρωση της Εκσυγχρονισμένης Συμφωνίας-Πλαισίου και της Ενδιάμεσης Εμπορικής Συμφωνίας με τη Χιλή, οι οποίες βρίσκονται σε ισχύ από την 1η Φεβρουαρίου 2025.

(ii) Όσον αφορά τον μηχανισμό καταγγελίας μη παραβίασης:

· Ο μηχανισμός καταγγελίας μη παραβίασης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις χώρες της Mercosur για να ασκήσουν πίεση στην ΕΕ ώστε να μην θεσπίζει ή να μην εφαρμόζει νομοθεσία και άλλα μέτρα που εξυπηρετούν τους στόχους πολιτικής της.

· Ο μηχανισμός αποκλείει ρητά οποιαδήποτε δυνατότητα της επιτροπής επίλυσης διαφορών να ζητήσει από ένα μέρος να τροποποιήσει τα μέτρα του.

· Ο μηχανισμός αυτός ακολουθεί το υφιστάμενο πρότυπο του ΠΟΕ και θέτει ακόμη αυστηρότερες προϋποθέσεις για τη χρήση του.

(iii) Όσον αφορά την αρχή της προφύλαξης:

· Η EMPA και η ITA δεν θα υπονομεύσουν την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

· Η συμφωνία δεν θα μειώσει τους ελέγχους και τα μέτρα επιθεώρησης των γεωργικών εισαγωγών από τη Mercosur. Επιπλέον, δεν θα αποδυναμώσει τα αυστηρά υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά (SPS) πρότυπα της ΕΕ, την αρχή της προφύλαξης και την ασφάλεια των Ευρωπαίων καταναλωτών.