Το κρίσιμο δίλημμα του Τραμπ για το Ιράν: Συμφωνία για τη λήξη του πολέμου ή συνέχιση με κόστος;

Το σκηνικό επιβαρύνεται από την άνοδο των διεθνών τιμών ενέργειας και τη συνεχή πτώση της δημοτικότητάς του.

Παρά τις εντατικές διπλωματικές διεργασίες, η κοινή επιχείρηση ΗΠΑ–Ισραήλ εισέρχεται σε ακόμη μία εβδομάδα χωρίς σαφή ένδειξη αποκλιμάκωσης, με την Τεχεράνη να διατηρεί ασφυκτικό έλεγχο στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Περσικό Κόλπο και να συνεχίζει επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη στην ευρύτερη περιοχή, σύμφωνα με το Reuters.

Καθοριστικό ερώτημα, όπως επισημαίνουν αναλυτές, είναι αν ο Αμερικανός πρόεδρος προσανατολίζεται σε αποκλιμάκωση ή σε περαιτέρω ένταση ενός πολέμου που οι επικριτές χαρακτηρίζουν «επιλογής» και ο οποίος έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία στην ιστορία, με επιπτώσεις που υπερβαίνουν τα όρια της Μέσης Ανατολής.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει διαμηνύσει σε συνεργάτες του ότι επιδιώκει να αποφύγει έναν «ατέρμονο πόλεμο» και να οδηγηθεί σε μια διαπραγματευτική διέξοδο, προβάλλοντας ένα χρονικό πλαίσιο τεσσάρων έως έξι εβδομάδων για τη διάρκεια των εχθροπραξιών, ένα χρονοδιάγραμμα που, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, εμφανίζεται «εύθραυστο».

Την ίδια στιγμή, δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο σημαντικής στρατιωτικής κλιμάκωσης εφόσον αποτύχουν οι συνομιλίες.

Οι διπλωματικές πρωτοβουλίες προς την Τεχεράνη, μεταξύ των οποίων και ένα σχέδιο 15 σημείων που διαβιβάστηκε μέσω Πακιστάν, καταδεικνύουν την εντεινόμενη αναζήτηση «οδού διαφυγής», χωρίς ωστόσο να είναι σαφές αν υπάρχουν ουσιαστικές προοπτικές προόδου.

«Ο πρόεδρος Τραμπ έχει περιορισμένες επιλογές για τον τερματισμό του πολέμου», σημειώνει ο Τζόναθαν Πανίκοφ, πρώην ανώτερος αξιωματούχος των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών για τη Μέση Ανατολή, προσθέτοντας ότι «παραμένει ασαφές τι θα μπορούσε να θεωρηθεί ικανοποιητικό αποτέλεσμα».

Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος επιμένει ότι η εκστρατεία «θα ολοκληρωθεί όταν ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων κρίνει ότι οι στόχοι έχουν επιτευχθεί», υπογραμμίζοντας ότι έχουν τεθεί συγκεκριμένες επιδιώξεις.

Δυσκολία περιορισμού της σύγκρουσης

Σε μια κίνηση που ερμηνεύεται ως προσπάθεια διατήρησης ισορροπιών, η Ουάσιγκτον ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή με την αποστολή χιλιάδων επιπλέον στρατιωτών, ενώ ταυτόχρονα προειδοποιεί την Τεχεράνη για ενδεχόμενη εντατικοποίηση των επιθέσεων, ακόμη και με χρήση χερσαίων δυνάμεων.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η επίδειξη ισχύος αποσκοπεί στην άσκηση πίεσης για παραχωρήσεις, χωρίς όμως να αποκλείεται το ενδεχόμενο βαθύτερης εμπλοκής των ΗΠΑ σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, ιδιαίτερα αν υπάρξει ανάπτυξη δυνάμεων σε ιρανικό έδαφος, εξέλιξη που ενδέχεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται είναι και μια τελική εκτεταμένη αεροπορική επιχείρηση με στόχο την περαιτέρω αποδυνάμωση των στρατιωτικών και πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν, ώστε στη συνέχεια να διακηρυχθεί η επίτευξη των στόχων και να ολοκληρωθεί η εμπλοκή.

Ωστόσο, μια τέτοια εξέλιξη δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί πειστική εάν δεν αποκατασταθεί πλήρως η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, κάτι που μέχρι στιγμής η Τεχεράνη αρνείται. Ο Τραμπ έχει ήδη εκφράσει τη δυσαρέσκειά του για την απροθυμία Ευρωπαίων συμμάχων να συνδράμουν στρατιωτικά στη διασφάλιση της περιοχής.

Παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις του ότι θα κρατήσει τις ΗΠΑ εκτός ξένων πολέμων, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται να δυσκολεύεται να περιορίσει τη σύγκρουση που ξεκίνησε σε συνεργασία με το Ισραήλ.

Ταυτόχρονα, ενώ διατηρεί έναν τόνο αισιοδοξίας, εντείνει τις προσπάθειες καθησυχασμού των αγορών, επιμένοντας στη σύντομη λήξη των εχθροπραξιών.

Η απουσία σαφούς στρατηγικής εξόδου, ωστόσο, ενέχει κινδύνους τόσο για την πολιτική του υστεροφημία όσο και για τις εκλογικές προοπτικές των Ρεπουμπλικανών ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Η υποτίμηση της ιρανικής αντίδρασης

Καθοριστικό στοιχείο της κρίσης φαίνεται να αποτελεί η υποτίμηση της ιρανικής αντίδρασης από την Ουάσιγκτον. Η Τεχεράνη έχει προχωρήσει σε επιθέσεις με πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ και χωρών του Κόλπου, ενώ έχει ουσιαστικά περιορίσει τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

«Η ιρανική ηγεσία εκτιμά ότι μπορεί να αντέξει μεγαλύτερη πίεση από τους αντιπάλους της και ενδεχομένως να έχει δίκιο», επισημαίνει ο Τζον Άλτερμαν, αναλυτής του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών.

Παρά τις διαβεβαιώσεις του Λευκού Οίκου ότι υπήρχε προετοιμασία για το ενδεχόμενο αυτό, ο Τραμπ έδειξε σημάδια αναδίπλωσης, αναστέλλοντας την απειλή καταστροφής του ιρανικού ηλεκτρικού δικτύου και δίνοντας αρχικά πενθήμερη και στη συνέχεια δεκαήμερη παράταση για διπλωματική λύση.

Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, οι πιέσεις εντείνονται. Η σύγκρουση εμφανίζεται ιδιαίτερα αντιδημοφιλής, ενώ η αποδοχή του προέδρου έχει υποχωρήσει στο 36%, στο χαμηλότερο επίπεδο της θητείας του μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο.

Ρεπουμπλικανοί εκφράζουν αυξανόμενη ανησυχία για τις πολιτικές επιπτώσεις, με τον πρόεδρο της Επιτροπής Ενόπλων Δυνάμεων της Βουλής, Μάικ Ρότζερς, να επικρίνει την κυβέρνηση για ανεπαρκή ενημέρωση του Κογκρέσου.

Διπλωματικό αδιέξοδο

Η αμερικανική πρόταση 15 σημείων περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη διάλυση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, τον περιορισμό του πυραυλικού του οπλοστασίου, την εγκατάλειψη των περιφερειακών του συμμάχων και τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη απέρριψε την πρόταση ως άδικη και μη ρεαλιστική, χωρίς να αποκλείει ωστόσο περαιτέρω έμμεσες επαφές.

Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι το Ιράν «πιέζει» για συμφωνία, αναλυτές εκτιμούν ότι η ιρανική ηγεσία δεν βιάζεται, θεωρώντας ότι η επιβίωση και μόνο μπορεί να παρουσιαστεί ως στρατηγική νίκη.

Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από την αντικατάσταση ηγετικών στελεχών που σκοτώθηκαν σε αεροπορικές επιδρομές με πιο σκληροπυρηνικούς διαδόχους, γεγονός που δυσχεραίνει την επίτευξη συμφωνίας.

Σενάρια κλιμάκωσης και αντιφατικά μηνύματα

Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται είναι η ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων για την κατάληψη στρατηγικών στόχων, επιχειρήσεις στις ιρανικές ακτές ή ακόμη και ειδικές αποστολές για τον εντοπισμό αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.

Τέτοιες κινήσεις, ωστόσο, ενέχουν τον κίνδυνο γενικευμένης σύγκρουσης, με αναφορές στους πολέμους σε Ιράκ και Αφγανιστάν, αυξημένες απώλειες και αμφισβήτηση των στρατηγικών στόχων.

Σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο έχουν προειδοποιήσει κατά της ανάπτυξης χερσαίων δυνάμεων, εκφράζοντας φόβους για αντίποινα σε ενεργειακές και πολιτικές υποδομές.

Ο Λευκός Οίκος διαμηνύει ότι δεν υπάρχει προς το παρόν σχέδιο αποστολής στρατευμάτων, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται καμία επιλογή.

Σε κάθε περίπτωση, ο Τραμπ συνεχίζει να εκπέμπει αντιφατικά μηνύματα — άλλοτε καθησυχάζοντας τις αγορές και άλλοτε προειδοποιώντας για νέα πλήγματα.

«Ο Τραμπ λειτουργεί με αντιφατικά σήματα και διαμορφώνει μόνος του μια “ομίχλη πολέμου” για να κρατά τους αντιπάλους εκτός ισορροπίας», σχολιάζει η Λόρα Μπλούμενφελντ του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς.